Strumienica: jak ją ustawić,
żeby dawała różne efekty.

Strumienica to jeden z najprostszych modyfikatorów, jakie znam, i jednocześnie jeden z najczęściej źle rozumianych. Większość osób zna ją tylko z jednego ustawienia: nisko, z przodu, kontrastowo. To dobry początek, ale strumienicą rządzi kilka prostych zasad, a nie jedno ustawienie, i kiedy je znasz, ten sam modyfikator daje Ci kilkanaście różnych efektów, nie jeden.

Czym jest strumienica i kiedy jej użyć

Strumienica daje jeden, charakterystyczny efekt: okrągłe kółko światła, o które najczęściej pytają początkujący. Jeśli zależy Ci dokładnie na tym efekcie, okrągłym, wyraźnie odciętym snopie światła, to nie ma zamienników. Nie softbox, nie parasolka. Tylko strumienica.

Możesz jej używać zarówno ze światłem stałym, jak i błyskowym. Ja polecam światło stałe, dajesz sobie w ten sposób pełną precyzję. Ze światłem błyskowym, szczególnie bez lampki modelującej, nie widzisz dokładnie, gdzie poleci błysk, więc trudniej wycelować.

Charakterystyczny, kontrastowy efekt strumienicy, jasne światło, głębokie cienie, najłatwiej osiągniesz w przyciemnionym pomieszczeniu. Zasłonięte okna, minimalne światło otoczenia. Wtedy nawet telefonem złapiesz ten mocny kontrast.

Odległość decyduje o wielkości kółka

Pierwsza zasada, od której warto zacząć: im bliżej modela ustawisz strumienicę, tym mniejsze i węższe kółko światła dostajesz. Odsuwając się dalej, kółko robi się większe. To wszystko, żadnej magii. Jeśli chcesz objąć całą postać, a nie tylko twarz, po prostu się odsuwasz.

Masz też opcję zmiany obiektywu strumienicy: węższy da Ci mniejsze kółko z bliższej odległości, szerszy pozwoli objąć więcej bez odsuwania się. Ale nawet bez wymiany obiektywu, sama odległość załatwia sprawę.

Miękkie czy ostre krawędzie - rozogniskowanie

Dobra strumienica powinna mieć możliwość rozogniskowania. To druga zmienna, którą kontrolujesz niezależnie od odległości: możesz mieć bardzo ostre, wyraźnie odcięte krawędzie kółka, albo miękko rozmyte przejście. To już kwestia gustu, obie wersje mają zastosowanie, w zależności od tego, jaki nastrój chcesz uzyskać.

Klasyka: nisko, z przodu

To najpopularniejszy efekt, jaki zobaczysz w internecie: światło poprowadzone nisko, płasko, wprost na postać. Cień pada tuż za modelem, a przy okazji, jeśli fotografujesz na cykloramie, delikatnie doświetlasz tło nad głową postaci. Prosty, skuteczny, dobry punkt startowy, ale nie jedyny.

Efekt teatralny - światło z góry

Zupełnie inny nastrój dostajesz, kiedy podniesiesz strumienicę wysoko i mocno ją pochylisz w dół, prawie pionowo na postać. Nie doświetlasz już tła, masz tylko wąską plamę światła na modelu, skojarzenie z oświetleniem teatralnym jest naturalne. Efekt jest bardziej dramatyczny, bo powstają wyraźne cienie na twarzy.

Jeśli te cienie są za mocne, prosta poprawka: poproś model o lekkie uniesienie głowy. To zmienia kąt padania cienia i od razu wygląda inaczej, bez ruszania samego światła.

Przysłony i nakładki gobo - kontrola kształtu

Strumienica dobrej jakości ma przysłony, elementy, którymi wycinasz z okrągłego kółka konkretny kształt, na przykład wąski pasek światła wycelowany dokładnie w oko. To źródło wielu efektów, które widzisz w internecie i nie wiesz, jak są zrobione. Najczęściej to gołe światło ze strumienicy plus przysłona.

Idąc dalej, do strumienicy możesz dokupić nakładkę gobo, która rzuca konkretny wzór, np. imitację żaluzji. Podobnie jak z całym kółkiem, ten wzór też możesz rozostrzyć albo zaostrzyć. Naturalne kształty rzadko są idealnie ostre, więc lekkie rozmycie często wygląda bardziej wiarygodnie. Fajnie działa też ustawienie gobo od tyłu, żeby wzór położył się na tle, a nie wprost na twarz.

Boczne i tylne ustawienie - akcent zamiast doświetlenia

Strumienica nie musi stać z przodu. Ustawiona z boku albo zza modela, przestaje doświetlać tło, a zaczyna akcentować konkretny fragment kadru: dłoń, biżuterię, linię ramienia. To przydatne, kiedy chcesz podkreślić jeden szczegół, zamiast oświetlać całą scenę.

Dodatkowe triki, które warto znać

• Odbicie w dyskotekowej kuli: skupione światło ze strumienicy świetnie się od niej odbija, dając ciekawe, rozproszone punkty światła na modelu.
• Celowe wejście w kadr: jeśli pozwolisz, żeby róg strumienicy był widoczny w kadrze, dostajesz efekt „duszka" i delikatnego rozmycia. Nie zawsze błąd, czasem świadoma decyzja.

Zasady, nie przepisy

To, co widzisz najczęściej, nisko, z przodu, ostry kontrast, to jedno z wielu ustawień, nie jedyne słuszne. Strumienicą rządzą proste, powtarzalne zasady: odległość zmienia wielkość kółka, rozogniskowanie zmienia twardość krawędzi, pozycja względem modela decyduje, czy doświetlasz scenę, czy akcentujesz detal. Znajomość tych zasad znaczy więcej niż znajomość jednego, skopiowanego ustawienia, bo działa niezależnie od tego, w jakim pomieszczeniu akurat pracujesz.

Zobacz to w akcji

Wszystkie te ustawienia pokazuję na żywo w materiale wideo: jak wygląda samo przestawianie strumienicy krok po kroku, w czasie rzeczywistym, na modelce w studiu.